غار قلعه اسپهبد خورشید را دریابیم!

به گزارش بلاغ، استان مازندران با آن تاریخچه درخشانش سهم بسزایی در تاریخ کشورمان دارد و در این سرزمین آثار تاریخی بی شماری وجود دارد که نشان از سابقه تمدنی کهن این خطه است.

شهرستان سوادکوه به دلیل جاذبه طبیعی و آثار تاریخی یکی از پنج قطب برتر گردشگری استان مازندران است.

غار قلعه اسپهبد خورشید در ارتفاعات کوه لاکمر البرز و تنگه تلاقی رود "دوآب" به فاصله 5/1 کیلومتر از جاده های سوادکوه به تهران واقع شد.

این غار تالار مانند و دایره ای شکل است که 75/19 متر عمق و 14/35متر پهنا و 15 متر بلندی دارد.

طاق این غار با 85 متر پهنا و 85 متر بلندی جزء طاق های معروف جهان به شمار می آید و در داخل غار طاق نماهای غار، قلعه برج، آتشکده، آب انبار، حمام و تنور وجود دارد که به سبکی بسیار زیبا و با سنگ و ساروج ساخته شده است.

حفاری سوداگران زیرخاکی ها و تخریب معادن شن و ماسه در حریم غار- دژ اسپهبد خورشید خود داستانی پر آب چشم است.

طبیعت منحصر به فرد منطقه و زیبایی فوق العاده این غار هر بیننده ای را به شگفتی وا می دارد و اگر توجه ای اندک به این غار شود مکان دیدنی برای جذب توریست است.

احمد باوند مدیر بنیاد پژوهش های فرهنگ و تاریخ سوادکوه و نویسنده کتاب "سوادکوه میراث دار تبار کهن" در گفت و گو با بلاغ با اشاره به اینکه غار قلعه اسپهبد خورشید از جاذبه های طبیعی و تاریخی سوادکوه که شهرت جهانی دارد اما در ایران کمتر شناخته شد، اظهار کرد: به غار- دژ اسپهبد خورشید باید از دو منظر، طبیعی که با توجه به طبیعتی که به مردم منطقه ارزانی کرد و همچنین قدمت این غار که طبق فسیل به دست آمده به 200 میلیون سال پیش یعنی دوره سوم زمین شناسی است.

وی با بیان اینکه غار- دژ اسپهبد خورشید با نگاه تاریخی که به دلیل سازه های معماری و آثاری که وجود دارد در دوره ای به عنوان پناهگاه نوامیس بود، افزود: آخرین نقطه ای که در طبرستان هنگام حمله سپاه عرب در قرن دوم فتح شد این اثر بی بدیل در طول چندین قرن از گزند باد و باران و تابش آفتاب در امان ماند اما در چند سال اخیر به دلیل زیاده خواهی های انسان و غفلت برخی مسئولان به خود می لرزد.

مدیر بنیاد پژوهش های فرهنگ و تاریخ سوادکوه، تصریح کرد: بهره برداری غیرکارشناسانه معادن فلورین در بالا دست غار و انفجارهای دینامیت در معدن مذکور و همچنین بهره برداری بی رویه معدن شن و ماسه در پایین دست غار در حدود 50 متر نزدیک غار چیزی برای غار باقی نماند.

باوند گفت: برداشت های غیرقانونی شن و ماسه و معادن به منظره غار آسیب زد و سبب شد غار قابلیت ثبت جهانی خود را از دست بدهد.

وی تصریح کرد: وجود میدان تیر پادگان آموزشی لشکر 30 پیاده ارتش در پای غار و نیز کندوکاوهای سوداگران فرهنگی عواملی هستند که سبب می شود تا این اثر تاریخی از بین برود و تخریب آن تسهیل شود.

این محقق تاریخ در کتاب "سوادکوه میراث دار تبار کهن" اشاره کرد: به گفته زنده یاد پرفسور آریا پارت شروین باوند این غار دری داشت سنگی به وزن هفتصد مَن که با خاصیت مکانیکی باز و بسته می شد که 500 نفر از بیرون و 50 نفر از درون این در را باز و بسته می کردند.

باوند همچنین در کتابش درباره بی توجهی مسئولان مربوطه آورده است: افسوس و صد هزار افسوس از بی توجهی میراث فرهنگی مازندران، که برای حفظ و مرمت آثار باقیمانده در این غار تلاشی نمی کند.

این محقق تاریخ کتابی هم درباره این غار با عنوان فریاد سکوت غار اسپهبدخورشید نوشت که اکنون با ویرایش جدید در حال چاپ دوم میباشد.

باوند درباره اقداماتی که از سال 87 با برگزاری نخستین همایش معرفی غار- قلعه اسپهبد خورشید که در پای غار برگزار کرد، گفت: تا کنون اقدامات درخور و اساسی برای حفظ این اثر بی بدیل انجام شد که شامل نامه نگاری به فرماندهی لشکر 30 پیاده ارتش گرگان در زمینه جابجایی میدان تیر که در پای غار قرار دارد و همچنین تعیین 500 هکتاری حریم غار که متاسفانه این نقشه تعیین حریم به دلیل سهل انگاری مسولین میراث به ادارات دیگر ابلاغ نشد.

وی افزود: نشست با مدیران میراث و صنعت و تجارت و ... در زمینه تعطیلی معادن شن و ماسه و فلورین متاسفانه که همه چیز روی کاغذ است اما هنوز اقدام جدی انجام نشد.

مدیر بنیاد پژوهش های فرهنگ و تاریخ سوادکوه، تصریح کرد: برای افزایش شناخت مردم و مسئولان از این اثر تاریخی فیلم مستند اسپهبد خورشید ساخته شد و همچنین از سازمان یونسکو درباره غار در خواست کمک شد.

این محقق با اشاره به اینکه برای شکایت از مسولان میراث و صنعت و تجارت وکیل حقوقی گرفته شد، یادآور شد: به رییس جمهور در خصوص نجات این غار نامه ای ابلاغ شد.

سامان توفیق سرپرست طرح ملی غار- دژ اسپهبد خورشید و دكتراي باستان شناسی در گفت و گو با بلاغ، اظهار کرد: برای گام برداشتن در راه حفاظت از آثار تاریخی، باید شناسایی، مستندسازي، كاوش، حفاظت و مرمت آثارانجام شود تا بتوان شرایط برای معرفی و بهره برداری در بخش گردشگری را تأمین کرد.

توفیق در باره اقدامات صورت گرفته در طرح ملّی غار-دژ اسپهبد خورشید، گفت: تشکیل و برگزاری جلسه کارگروه گردشگری که طی آن دفاع از اثر و تشریح پروپوزال معرفی اثر توسط مدیر پروژه صورت پذیرفت.

این دكتری باستان شناسی، تصریح کرد: در راستای مکاتبات و پیگیریهای انجام شده و همکاری نهادهای مربوطه با جابجایی میدان تیر موافقت بعمل آمد.
سرپرست پروژه ملی غار- دژ اسپهبد خورشید، اشاره کرد: باید برای جلوگیری از حفاری های غیر مجاز با تقویت مناسب نیروی یگان حفاظت میراث فرهنگی، اعتباراتی در این باره تخصیص یابد.

سرپرست طرح ملی غار- دژ اسپهبد خورشید با بیان اینکه معرفی غار- دژ اسپهبد خورشيد باید با نصب تابلوهایی در مبادی شهرستان سوادکوه و جاده فرعی خطیرکوه انجام شود، گفت: با توجه به تهدیدات جدی وجود و فعالیت معادن در عرصه و حریم اثر و منطقه منجر به عدم تحقق اهداف توسعه گردشگری در استان طی این سالها شد.

وی از ملغی شدن مجوزهای تازه گرفته برای ایجاد معادن جدید خبر داد و افزود: با پیگیریهای بسیار و ورود نهادهای ذیربط و بازدید کارشناسان مربوطه مقرر شد، نسبت به جابجایی و عدم تمدید قرارداد معادن اقدام شود .

توفیق با بیان اینکه برای توسعه صنعت گردشگری باید پتانسیل غار- دژ اسپهبد خورشید به عنوان بلند ترین طاق طبیعی دنیا و جایگاه تاریخی آن به نام «تخت جمشید مازندران» به همگان نشان داده شود، یادآور شد: باید برای ایجاد پایگاه گردشگری و طرح ساماندهی و بهره برداری از منطقه اقدام شود.

مهدی ایزدی معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران نیز در گفت و گو با بلاغ، اظهار کرد:
وی افزود: پروانه برداشت شن و ماسه و مواد معدنی فلورن از صنایع و معادن از قبل صادر شد و میراث در جلوگیری از آن موفق نبود و در حالی که آنان تخلف کردند اما قانون به آنان این اجازه را داد.

معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران، تصریح کرد: مکاتبات زیادی برای جابجا این معادن انجام شد تا این معادن در جای دیگری فعالیت خود را انجام دهند.

ایزدی با اشاره به اینکه این معادن در حریم غار است و سریعا باید تعطیل شود، گفت: کار مطالعاتی برای جلوگیری از کار این معادن در حال انجام است و برای هر گونه فعالیت در محوطه غار باید در زمینه گردشگری و زیر نظر میراث فرهنگی و گردشگری انجام شود.

به گزارش بلاغ، غار- دژ اسپهبد خورشید در فهرست آثار ملی ایران به شماره 7839 به ثبت رسید و هرچند قابلیت ثبت تاریخی را هم دارد.

معدن شن و ماسه و مواد معدنی فلورین در نزدیکی این مکان تاریخی می تواند سبب نابودی آن شود.

شن و ماسه و املاح معدنی فلورین را می توان از جایی دیگر تهیه کرد اما غاری همچون اسپهبد خورشید را نمی توان دوباره ساخت. یقینا مسئولان می دانند که ثبت مشخصات یک اثر در فهرست آثار تاریخی و ملی بدین منظور صورت می گیرد که حفاظت قانونی از آن اثر برای مسئولان مربوطه میسر شود.

اما این قانون در مورد اسپهبد خورشید برعکس شده است.
آیا زمان آن نرسیده است غار قلعه اسپهبد خورشید را دریابیم؟!